Wat is slaapapneu?

Slaapapneu is een slaapstoornis waarbij de ademhaling tijdens de slaap herhaaldelijk stokt of sterk vermindert. Een ademstop – ook wel een apneu genoemd – duurt minstens tien seconden en komt bij mensen met slaapapneu meerdere keren per uur voor. Wanneer de adem regelmatig hapert, daalt het zuurstofgehalte in het bloed, wat leidt tot verstoringen in de slaapcyclus en een chronisch slaaptekort.

Verschillende soorten slaapapneu

Er bestaan meerdere vormen van slaapapneu:

• Obstructief slaapapneu (OSA/OSAS) – de meest voorkomende vorm – wordt veroorzaakt door een blokkade in de bovenste luchtweg. Tijdens het slapen ontspannen de spieren in de keel; de tong, amandelen, het zachte gehemelte of het strottenklepje zakt naar achteren en belemmert de luchtstroom. Het lichaam reageert door een alarmsignaal naar de hersenen te sturen, waardoor de slaap onderbroken wordt en de luchtweg weer open gaat. Dit gebeurt vaak zonder dat men het merkt, maar het leidt tot een sterk verstoorde slaap en aanhoudende vermoeidheid.

• Centraal slaapapneu (CSA) komt minder vaak voor. Hierbij sturen de hersenen tijdelijk geen signaal naar de ademhalingsspieren, waardoor de adem stopt zonder dat de luchtweg geblokkeerd is. CSA wordt vaker gezien bij mensen met hartfalen of neurologische aandoeningen, maar kan ook voorkomen bij verder gezonde personen.

• Positioneel slaapapneu (POSAS) – vooral ademstops wanneer men op de rug slaapt.

• Upper Airway Resistance Syndrome (UARS) – de luchtweg is slechts gedeeltelijk vernauwd, waardoor de ademhaling nog wel doorgaat maar de slaap gefragmenteerd raakt.

Bij meer dan vijf ademstops per uur gedurende minimaal tien seconden spreken artsen van slaapapneu, en bij meer dan vijftien ademstops per uur is dit meestal duidelijk zichtbaar in een slaaponderzoek.

Belangrijk: snurk je of heb je slaapapneu? Zorg dat je het weet!
Ten aanzien van gezondheidsrisico’s zit er een groot verschil tussen ‘gewoon snurken’ en slaapapneu. In het geval van slaapapneu snurk je niet alleen maar is er ook sprake van regelmatige ademstops. En die ademstops brengen aanzienlijke gezondheidsrisico’s met zich mee als ze onbehandeld blijven. Wist je dat 80% van mensen met slaapapneu niet (!) gediagnosticeerd is en deze mensen denken dat ze alleen maar ‘flink snurken’?

Doe daarom de ‘Snurk of Slaapapneu? Scan en ontdek of je een verhoogde kans op slaapapneu hebt. Heb je ernstige klachten en /of wil je zeker weten dat jouw gesnurk geen slaapapneu is? Neem dan contact op me je huisarts en vraag een slaaponderzoek aan!

Verschil tussen snurken en slaapapneu

Snurken ontstaat doordat de spieren in de keel tijdens de slaap ontspannen. Het zachte weefsel in de keel trilt en veroorzaakt een geluid. Dit is vervelend voor de omgeving, maar niet altijd schadelijk. Volgens de Valeo Kliniek zorgt snurken voor een gedeeltelijke afsluiting van de keel; bij nog verdere ontspanning kan die afsluiting overgaan in ademstops. Pas wanneer meerdere ademstops per uur optreden, spreken we van slaapapneu.

Belangrijke verschillen:

• Geluid vs. ademstops:
  snurken is een geluidsfenomeen; slaapapneu gaat gepaard met perioden van ademstilstand en luid snurken of snakken naar adem.

• Gezondheidsrisico’s:
  slaapapneu verstoort de zuurstofvoorziening en kan leiden tot hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en hart‑ en herseninfarcten. Gewoon snurken zonder ademstops veroorzaakt doorgaans geen zulke ernstige gezondheidsproblemen.

• Slaapproblemen:
  bij slaapapneu worden mensen vaak overdag extreem slaperig, prikkelbaar en hebben zij concentratie‑ en geheugenproblemen. Snurken zonder apneu leidt zelden tot deze ernstige vermoeidheid.

Gevaren van onbehandelde slaapapneu

Slaapapneu heeft gevolgen voor zowel het dagelijks leven als de lange‑termijn‑gezondheid:

• Vermoeidheid en verminderde alertheid:
  de verstoorde slaap leidt tot voortdurende vermoeidheid, slaperigheid overdag, concentratieproblemen en prikkelbaarheid. Onvoldoende alertheid verhoogt de kans op verkeersongevallen.

• Cardiovasculaire risico’s:
  herhaalde zuurstofdaling kan hoge bloeddruk, hartritmestoornissen, hart- en herseninfarcten en andere hart‑ en vaatziekten veroorzaken. De ApneuVereniging waarschuwt dat slaapapneu verband houdt met hoge bloeddruk, hartproblemen, diabetes en geheugenstoornissen.

• Metabole en hormonale gevolgen:
  onbehandelde apneu kan bijdragen aan gewichtstoename, diabetes type 2 en schildklierproblemen.

• Psychische en relationele impact:
  chronische vermoeidheid en stemmingstoornissen beïnvloeden relaties en werkprestaties. De Snurkpoli beschrijft dat apneu kan leiden tot prikkelbaarheid, angstgevoelens, depressie en zelfs burn‑out. Ook partners ervaren problemen doordat men niet samen kan slapen.

Symptomen van slaapapneu

Het herkennen van slaapapneu is lastig omdat de klachten geleidelijk ontstaan en niet altijd worden gekoppeld aan een slaapstoornis. Volgens de Ruysdael Slaapkliniek en andere bronnen zijn de volgende tekenen belangrijk:

• Luid snurken gevolgd door ademstops; soms snakken naar adem wanneer de ademhaling opnieuw start.

• Onrustige slaap met rusteloze benen en vaak wakker schrikken.

• Vermoeid wakker worden, ochtendhoofdpijn en een droge mond of pijnlijke keel.

• Overdag vermoeidheid, slaperigheid, concentratiestoornissen en geheugenproblemen.

• Stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en depressieve gevoelens.

• Hoge bloeddruk, hartkloppingen en nachtelijk zweten.

• Minder zin in seks of impotentie; regelmatig moeten plassen ’s nachts.

• Andere klachten zoals droge mond, spierpijn, angstige dromen en onverklaarde lichamelijke klachten.

Snurkpoli benadrukt daarnaast symptomen zoals extreme slaperigheid overdag (ook achter het stuur), ochtendhoofdpijn, droge mond, prikkelbaarheid, overgewicht en verhoogde bloeddruk.

Oorzaken en risicofactoren

Volgens Ksyos en de ApneuVereniging wordt slaapapneu vaak veroorzaakt of verergerd door een combinatie van aanleg en leefstijl:

• Overgewicht (vetophoping rond de keel) en obesitas.

• Roken, alcoholgebruik en slaapmedicatie.

• Vernauwde luchtwegen of vergrote amandelen.

• Hogere leeftijd (vanaf ca. 40 jaar) en mannelijke geslacht.

• Erfelijke aanleg of anatomische factoren zoals een afwijkende kaakstand.

Hoe weet ik of ik slaapapneu heb?

Het kan moeilijk zijn om slaapapneu bij jezelf te herkennen, zeker wanneer je alleen slaapt. Heb je een partner, dan kan hij of zij opmerken dat je luid snurkt, ademstops hebt en soms snakt naar adem. Veel klinieken bieden online tests om een verhoogd risico op slaapapneu in kaart te brengen. Deze tests zijn bedoeld als eerste indicatie; ze vervangen geen medische diagnose.

Diagnoseproces

1. Ga naar de huisarts:
   Leg uit dat je vermoedt dat je slaapapneu hebt. De ApneuVereniging raadt aan om eventuele testresultaten of een partnerverklaring mee te nemen; de huisarts kan je doorverwijzen naar een slaapcentrum of specialist.

2. Verwijzing naar het slaapcentrum:
   Afhankelijk van de klachten kom je bij een KNO‑arts (snurken), een longarts (ademstops) of een neuroloog (andere slaapproblemen). Soms werken meerdere specialismen samen.

3. Slaaponderzoek:
   Tijdens een slaaponderzoek registreert een apparaatje thuis of in het slaapcentrum je ademhaling, hartslag en zuurstofgehalte gedurende één nacht. Tegenwoordig kan het onderzoek thuis plaatsvinden en dat is wel zo prettig!

4. Diagnose en ernstbepaling:
   De arts beoordeelt het aantal ademstops en de ernst van de klachten om de juiste behandeling te kiezen.

Behandelopties

De behandeling wordt afgestemd op de ernst van de apneu, de onderliggende oorzaken en persoonlijke voorkeur. Veelvoorkomende behandelmethoden zijn:

Leefstijlaanpassingen

Gezond leven is de basis van elke behandeling. Ksyos benadrukt dat afvallen, stoppen met roken, minder alcohol drinken, geen slaapmedicatie gebruiken en meer bewegen de klachten vaak doen afnemen. Bij ernstig overgewicht (BMI > 35) kan een maagverkleining helpen om het gewicht te verminderen.

Positietherapie

Voor mensen met positionele apneu – wanneer ademstops vooral optreden bij slapen op de rug – kan een slaappositietrainer helpen. Het apparaatje traint je om op je zij te slapen en vermindert zo de ademstops.

MRA (Mandibulair Repositie Apparaat)

Een MRA-beugel is een gebitsprothese met twee beugels die de onderkaak tijdens het slapen iets naar voren duwt. Hierdoor kan de tong de luchtweg niet blokkeren en ontstaat er meer ruimte in de keel. MRA is vooral geschikt voor lichte tot matige apneu en is, na CPAP, de meest gebruikte behandeling in Nederland. De beugel wordt op maat gemaakt door een gespecialiseerde tandarts; na plaatsing vindt er een slaapregistratie plaats om te controleren of de apneuindex is gedaald.

CPAP

Een CPAP‑apparaat (Continuous Positive Airway Pressure) blaast onder druk lucht via een slang en masker in de neus of mond, waardoor de keel open blijft en apneus verdwijnen. CPAP wordt vaak ingezet bij ernstige apneu. Er zijn verschillende maskers: neusmaskers, mondmaskers of full‑face maskers; de keuze hangt af van de ademgewoonten en wordt meestal begeleid door een CPAP‑consulent.

Tongzenuwstimulator

De ApneuVereniging beschrijft de tongzenuwstimulator als een soort “pacemaker voor de tong”. Het apparaatje wordt onder de huid (bij het sleutelbeen) geplaatst en stimuleert de tongzenuw zodat de tong niet naar achteren zakt tijdens het slapen. Het is een relatief nieuwe behandeling voor mensen bij wie andere therapieën niet goed werken.

Chirurgie

Sommige patiënten hebben baat bij een operatie. Dat kan een kaakoperatie zijn om de stand van boven‑ en onderkaak te corrigeren of een KNO‑ingreep waarbij blokkades in de neus‑ of keelholte worden verwijderd. Operaties worden vooral overwogen wanneer anatomische afwijkingen de hoofdoorzaak zijn.

Overige opties

• Maagverkleining:
  bij ernstig overgewicht kan een gastric bypass het gewicht verminderen en daarmee de apneu verbeteren.

• Tongzenuwstimulator:
  zie hierboven.

• Slaaphygiëne en leefstijladvies:
  voldoende slaapritme, vermijden van alcohol en slaapmiddelen, en slapen op de zij zijn ondersteunend.

De keuze voor een behandeling wordt altijd gemaakt in overleg met een arts en hangt af van de ernst van de apneu, eventuele onderliggende aandoeningen en persoonlijke voorkeuren.

Wat kun je zelf doen?

Naast de bovenstaande behandelingen kunnen kleine aanpassingen helpen om klachten te verminderen:

• Afvallen en beweging:
  gewichtsverlies vermindert vaak de ernst van obstructief slaapapneu.

• Stoppen met roken en beperken van alcohol:
  roken en alcohol ontspannen de spieren in de keel.

• Slapen op de zij:
  met behulp van een slaappositietrainer of eenvoudige trucjes (bijvoorbeeld een tennisbal in de pyjama) kunnen rugslapers worden omgetraind.

• Regelmatige slaaptijden en voldoende slaap (slaaphygiëne).